🚗Vận tốc – Quãng đường – Thời gian
Nắm 3 công thức chuyển động và giải được toán hai vật gặp nhau, đuổi kịp.
Ba công thức cần nhớ
Gọi v là vận tốc, s là quãng đường, t là thời gian. Từ một công thức gốc ta suy ra ba công thức:
• Vận tốc: v = s : t
• Quãng đường: s = v × t
• Thời gian: t = s : v
Mẹo nhớ: che đại lượng cần tìm trong tam giác s / (v × t) — che s thì còn v × t, che v thì còn s : t, che t thì còn s : v.
Đơn vị phải khớp nhau:
• Nếu quãng đường tính bằng km, thời gian tính bằng giờ thì vận tốc là km/giờ.
• Nếu quãng đường tính bằng m, thời gian tính bằng giây thì vận tốc là m/giây.
• Vận tốc: v = s : t
• Quãng đường: s = v × t
• Thời gian: t = s : v
Mẹo nhớ: che đại lượng cần tìm trong tam giác s / (v × t) — che s thì còn v × t, che v thì còn s : t, che t thì còn s : v.
Đơn vị phải khớp nhau:
• Nếu quãng đường tính bằng km, thời gian tính bằng giờ thì vận tốc là km/giờ.
• Nếu quãng đường tính bằng m, thời gian tính bằng giây thì vận tốc là m/giây.
Đổi đơn vị thời gian
Khi đề cho thời gian lẫn lộn giờ và phút, phải đổi về cùng một đơn vị trước khi tính.
• 1 giờ = 60 phút, nên: số phút : 60 = số giờ.
• 30 phút = 3060 giờ = 0,5 giờ.
• 15 phút = 1560 giờ = 0,25 giờ.
• 45 phút = 4560 giờ = 0,75 giờ.
• 1 giờ 30 phút = 1,5 giờ; 2 giờ 15 phút = 2,25 giờ.
Ngược lại đổi giờ ra phút thì nhân với 60: 0,5 giờ = 0,5 × 60 = 30 phút.
• 1 giờ = 60 phút, nên: số phút : 60 = số giờ.
• 30 phút = 3060 giờ = 0,5 giờ.
• 15 phút = 1560 giờ = 0,25 giờ.
• 45 phút = 4560 giờ = 0,75 giờ.
• 1 giờ 30 phút = 1,5 giờ; 2 giờ 15 phút = 2,25 giờ.
Ngược lại đổi giờ ra phút thì nhân với 60: 0,5 giờ = 0,5 × 60 = 30 phút.
Hai vật chuyển động ngược chiều (gặp nhau)
Hai vật xuất phát cùng lúc từ hai điểm A và B, đi ngược chiều để gặp nhau.
Mỗi giờ chúng đi gần nhau thêm tổng hai vận tốc, nên:
Thời gian gặp nhau = quãng đường AB : (v1 + v2)
Sau khi có thời gian, muốn biết chỗ gặp cách A bao xa thì lấy v1 × thời gian gặp nhau.
Mỗi giờ chúng đi gần nhau thêm tổng hai vận tốc, nên:
Thời gian gặp nhau = quãng đường AB : (v1 + v2)
Sau khi có thời gian, muốn biết chỗ gặp cách A bao xa thì lấy v1 × thời gian gặp nhau.
Hai vật chuyển động cùng chiều (đuổi kịp)
Vật chạy nhanh đuổi theo vật chạy chậm ở phía trước, cách nhau quãng đường ban đầu.
Mỗi giờ vật nhanh rút ngắn khoảng cách bằng hiệu hai vận tốc, nên:
Thời gian đuổi kịp = khoảng cách ban đầu : (v_nhanh − v_chậm)
Lưu ý: chỉ trừ được khi vận tốc vật đuổi lớn hơn vận tốc vật bị đuổi, nếu không sẽ không bao giờ đuổi kịp.
Mỗi giờ vật nhanh rút ngắn khoảng cách bằng hiệu hai vận tốc, nên:
Thời gian đuổi kịp = khoảng cách ban đầu : (v_nhanh − v_chậm)
Lưu ý: chỉ trừ được khi vận tốc vật đuổi lớn hơn vận tốc vật bị đuổi, nếu không sẽ không bao giờ đuổi kịp.
💡 Ví dụ 1 — Tính vận tốc
Đề: Một ô tô đi quãng đường 135 km hết 3 giờ. Tính vận tốc của ô tô.
Giải: Vận tốc của ô tô là:
135 : 3 = 45 (km/giờ).
135 : 3 = 45 (km/giờ).
💡 Ví dụ 2 — Tính quãng đường (có đổi đơn vị)
Đề: Một người đi xe đạp với vận tốc 12 km/giờ trong 1 giờ 30 phút. Hỏi người đó đi được bao nhiêu ki-lô-mét?
Giải: Đổi: 1 giờ 30 phút = 1,5 giờ.
Quãng đường đi được là:
12 × 1,5 = 18 (km).
Quãng đường đi được là:
12 × 1,5 = 18 (km).
💡 Ví dụ 3 — Tính thời gian
Đề: Một xe máy đi quãng đường 80 km với vận tốc 40 km/giờ. Tính thời gian xe đi.
Giải: Thời gian xe đi là:
80 : 40 = 2 (giờ).
Vậy thời gian xe đi là 2 giờ.
80 : 40 = 2 (giờ).
Vậy thời gian xe đi là 2 giờ.
💡 Ví dụ 4 — Bài toán gặp nhau (ngược chiều)
Đề: Hai thành phố A và B cách nhau 180 km. Lúc 7 giờ, một ô tô đi từ A đến B với vận tốc 50 km/giờ, cùng lúc một xe máy đi từ B đến A với vận tốc 40 km/giờ. Hỏi hai xe gặp nhau lúc mấy giờ?
Giải: Mỗi giờ hai xe đi gần nhau thêm:
50 + 40 = 90 (km).
Thời gian để hai xe gặp nhau là:
180 : 90 = 2 (giờ).
Hai xe gặp nhau lúc:
7 + 2 = 9 (giờ).
50 + 40 = 90 (km).
Thời gian để hai xe gặp nhau là:
180 : 90 = 2 (giờ).
Hai xe gặp nhau lúc:
7 + 2 = 9 (giờ).
💡 Ví dụ 5 — Bài toán đuổi kịp (cùng chiều)
Đề: Một người đi xe đạp với vận tốc 15 km/giờ. Sau khi người đó đi được 2 giờ thì một xe máy đuổi theo với vận tốc 45 km/giờ. Hỏi sau bao lâu xe máy đuổi kịp người đi xe đạp?
Giải: Khi xe máy bắt đầu đi, xe đạp đã đi trước được:
15 × 2 = 30 (km).
Mỗi giờ xe máy đến gần xe đạp thêm:
45 − 15 = 30 (km).
Thời gian xe máy đuổi kịp xe đạp là:
30 : 30 = 1 (giờ).
15 × 2 = 30 (km).
Mỗi giờ xe máy đến gần xe đạp thêm:
45 − 15 = 30 (km).
Thời gian xe máy đuổi kịp xe đạp là:
30 : 30 = 1 (giờ).
📌 Ghi nhớ
Trước khi thay số, luôn kiểm tra đơn vị có khớp không — đây là lỗi sai phổ biến nhất! Phút phải đổi ra giờ (chia 60). Với toán gặp nhau dùng *tổng* hai vận tốc, toán đuổi kịp dùng *hiệu* hai vận tốc. Nếu đề hỏi gặp nhau lúc mấy giờ thì nhớ cộng thêm giờ xuất phát.
Đọc xong rồi? Đánh dấu hoàn thành để nhận XP nhé!